.
Tăng cân sau sinh là vấn đề phổ biến khiến nhiều phụ nữ lo lắng. Dù đã sinh con và chăm sóc bản thân, nhưng cân nặng vẫn không giảm. Một trong những nguyên nhân tiềm ẩn ít được nhắc đến là kháng insulin. Vậy kháng insulin là gì? Và vì sao nó lại liên quan đến việc tăng cân sau sinh?
Kháng insulin là gì?
Kháng insulin là tình trạng tế bào không phản ứng hiệu quả với insulin. Insulin là hormone giúp glucose đi vào tế bào để tạo năng lượng. Khi bị kháng insulin, glucose sẽ tích tụ trong máu, khiến tuyến tụy phải tiết nhiều insulin hơn.
Cơ chế hoạt động của insulin trong cơ thể
Insulin giống như chiếc chìa khóa giúp glucose vào tế bào. Nhưng nếu tế bào bị kháng insulin, cánh cửa không mở ra được. Lúc đó, glucose không được hấp thụ, gây mất cân bằng chuyển hóa.
Sau khi ăn, lượng đường trong máu (glucose) tăng lên. Tuyến tụy tiết insulin vào máu. Insulin hoạt động như một “chìa khóa”, giúp glucose đi vào các tế bào cơ, gan và mô mỡ. Glucose được sử dụng bởi các tế bào để tạo ra năng lượng. Lượng glucose dư thừa sẽ được chuyển thành glycogen để dự trữ ở gan và cơ bắp. Insulin cũng ức chế quá trình gan sản xuất glucose, giúp duy trì lượng đường trong máu ở mức ổn định.
Dấu hiệu nhận biết kháng insulin
Các dấu hiệu thường gặp của tình trạng kháng insulin khá đa dạng. Gồm: thèm ăn đồ ngọt, cảm giác mệt mỏi kéo dài, tăng cân không kiểm soát dù không ăn quá nhiều. Một số người còn xuất hiện vùng da sạm màu ở cổ, nách hoặc bẹn. Đây dấu hiệu điển hình cho rối loạn chuyển hóa.
Phụ nữ mắc hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS) thường có nguy cơ kháng insulin cao hơn bình thường. Tình trạng này cũng có thể dẫn đến chu kỳ kinh nguyệt không đều, rối loạn nội tiết. Nghiêm trọng hơn là ảnh hưởng đến khả năng sinh sản.
Mối quan hệ giữa kháng insulin và tăng cân béo phì
Tăng insulin làm tăng tích mỡ
Khi bị kháng insulin, cơ thể không sử dụng insulin hiệu quả nên tuyến tụy buộc phải tiết ra nhiều insulin hơn để bù đắp. Việc này khiến nồng độ insulin trong máu luôn ở mức cao. Từ đó làm rối loạn quá trình chuyển hóa năng lượng.
Insulin cao trong máu không chỉ thúc đẩy cơ thể tích trữ mỡ, đặc biệt ở vùng bụng và đùi. Mà còn ức chế khả năng đốt cháy mỡ. Kết quả là người bệnh càng dễ tăng cân và khó giảm mỡ dù đã thay đổi chế độ ăn hoặc vận động.
Vòng xoắn bệnh lý: kháng insulin – tăng cân – kháng insulin nặng hơn
Kháng insulin khiến cơ thể dễ tăng cân, đặc biệt là tích mỡ ở vùng bụng. Tình trạng thừa cân này lại làm cho mức độ kháng insulin trở nên nghiêm trọng hơn, khiến quá trình chuyển hóa ngày càng rối loạn. Khi mỡ nội tạng tích tụ quá mức, khả năng kiểm soát đường huyết giảm sút rõ rệt. Nếu không can thiệp sớm bằng chế độ ăn, vận động hoặc phác đồ điều trị phù hợp, vòng xoắn này sẽ kéo dài và rất khó phá vỡ.
Vì sao phụ nữ sau sinh dễ bị kháng insulin và tăng cân?
Sau sinh, nhiều phụ nữ gặp khó khăn trong việc kiểm soát cân nặng dù đã cố gắng ăn uống và vận động điều độ. Một trong những nguyên nhân sâu xa là sự mất cân bằng nội tiết và nguy cơ kháng insulin tăng cao trong giai đoạn này. Dưới đây là các yếu tố chính lý giải vì sao phụ nữ sau sinh dễ bị kháng insulin và từ đó dẫn đến tăng cân kéo dài.
Biến động nội tiết tố sau sinh
Sau khi sinh, lượng hormone estrogen và progesterone giảm mạnh, trong khi cortisol và prolactin tăng cao. Sự thay đổi nội tiết đột ngột này ảnh hưởng đến khả năng chuyển hóa đường và chất béo trong cơ thể. Khi cơ thể mất cân bằng hormone, độ nhạy với insulin cũng suy giảm, làm tăng nguy cơ kháng insulin.
Thay đổi trong nhu cầu năng lượng và chuyển hóa
Nhiều người tin rằng cho con bú sẽ giúp giảm cân, nhưng thực tế không phải ai cũng giảm cân nhờ việc này. Ở những người có kháng insulin, cơ thể vẫn tích mỡ dù tiêu hao nhiều năng lượng. Hệ chuyển hóa không hoạt động hiệu quả nên năng lượng từ thức ăn dễ bị tích tụ thành mỡ thay vì đốt cháy.
Ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần do thiếu ngủ và stress kéo dài
Việc chăm con nhỏ khiến mẹ thường xuyên thiếu ngủ, ăn uống không đều và dễ căng thẳng. Những yếu tố này làm tăng hormone cortisol. Hormone này gây tích tụ mỡ bụng và làm rối loạn chuyển hóa đường huyết. Căng thẳng kéo dài cũng ảnh hưởng tiêu cực đến chức năng insulin. Từ đó khiến khả năng điều hòa đường trong máu kém đi.
Việc tăng cân kéo dài, mất kiểm soát khiến nhiều phụ nữ cảm thấy tự ti, lo lắng. Lâu ngay sẽ dễ rơi vào tình trạng stress nặng hơn. Điều này ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần và làm chậm quá trình hồi phục sau sinh. Tình trạng kháng insulin kéo dài cũng có thể liên quan đến nguy cơ trầm cảm sau sinh.
Cách đề phòng kháng insullin và tránh béo phì sau sinh
Sau sinh, cơ thể phụ nữ trải qua nhiều thay đổi về nội tiết và chuyển hóa, dễ dẫn đến tình trạng kháng insulin nếu không được chăm sóc đúng cách. Việc chủ động phòng ngừa từ sớm không chỉ giúp kiểm soát cân nặng mà còn hỗ trợ cân bằng sức khỏe toàn diện. Đây là bước quan trọng giúp phụ nữ phục hồi tốt hơn và duy trì vóc dáng lâu dài.
Kiểm tra chỉ số kháng insulin
Để xác định tình trạng kháng insulin, cần xét nghiệm HOMA-IR hoặc insulin lúc đói. Ngoài ra, nên theo dõi thêm glucose huyết, HbA1c và mỡ máu. Việc đánh giá sớm giúp đưa ra phác đồ phù hợp.
Ăn uống khoa học, kiểm soát tinh bột
Giảm ăn tinh bột nhanh hấp thu như đường, bánh ngọt, cơm trắng. Ưu tiên rau củ, yến mạch, đạm từ cá, trứng, thịt nạc. Chia nhỏ bữa ăn và tránh ăn sau 20 giờ để hỗ trợ chuyển hóa tốt hơn.
Vận động nhẹ nhàng và đều đặn
Không cần tập nặng, chỉ cần đi bộ, yoga, giãn cơ là đủ. Tập mỗi ngày 20–30 phút sẽ cải thiện độ nhạy insulin. Quan trọng là duy trì đều đặn để cơ thể quen với nhịp sống năng động.
Hỗ trợ từ bác sĩ nếu cần
Nếu sau 3–6 tháng vẫn khó giảm cân, hãy tham khảo bác sĩ chuyên khoa. Phác đồ giảm cân nội khoa cá nhân hóa sẽ được thiết kế riêng cho từng người. Biện pháp này đặc biệt an toàn cho phụ nữ đang cho con bú.
XEM THÊM: Giảm cân sau sinh an toàn, bí quyết giảm cân từ bác sĩ